دستگاه تراش چیست

بررسی کامل ساختار، قطعات اصلی و عملکرد هر بخش

دستگاه تراش باوجی یکی از پایه‌ای‌ترین و در عین حال مهم‌ترین ماشین‌ابزارهای صنعت فلزکاری است که عملکرد آن بر اساس چرخش قطعه‌کار و حرکت ابزار برنده شکل می‌گیرد. شناخت دقیق اجزای دستگاه تراش باوجی برای اپراتورها، تکنسین‌ها و مهندسان، نقش مهمی در افزایش دقت، ایمنی و بهره‌وری عملیات تراشکاری دارد. در این مقاله، اجزای اصلی این دستگاه به‌صورت کامل و استاندارد بررسی می‌شوند.
[دستگاه تراش چیست]

بدنه (Bed)

بدنه دستگاه تراش باوجی اصلی‌ترین بخش سازه‌ای دستگاه است که تمامی اجزای دیگر روی آن نصب می‌شوند. بدنه معمولاً از چدن ریخته‌گری‌شده ساخته می‌شود تا:

• لرزش را به حداقل برساند

• پایداری و صلبیت دستگاه را تضمین کند

• دقت ماشین‌کاری حفظ شود

ریل‌های طولی و عرضی که حرکت سوپرت‌ها روی آن انجام می‌شود، روی بدنه ماشین‌کاری شده‌اند.

محور اصلی یا اسپیندل (Main Spindle)

محور اصلی قلب دستگاه تراش باوجی است. این محور با دریافت نیرو از موتور الکتریکی و از طریق چرخ‌دنده‌ها یا تسمه‌ها به گردش درمی‌آید و وظیفه آن چرخاندن قطعه‌کار است.

ویژگی‌های مهم اسپیندل:

• دقت بالا در هم‌محوری

• قابلیت کار در دورهای مختلف

• اتصال به سه‌نظام یا چهار‌نظام

سه‌نظام و چهار‌نظام

سه‌نظام و چهار‌نظام ابزارهای اصلی گیره‌بندی قطعه‌کار در دستگاه تراش باوجی هستند.

• سه‌نظام

  • مناسب قطعات گرد و متقارن

  • گیره‌بندی سریع

  • رایج در تولید سری‌کاری

• چهار‌نظام

  • مناسب قطعات نامتقارن یا چهارگوش

  • امکان تنظیم دقیق هر فک به‌صورت مستقل

  • دقت بالاتر در تنظیم مرکز

سوپرت طولی (Carriage)

سوپرت طولی مجموعه‌ای است که روی ریل‌های بدنه حرکت می‌کند و وظیفه حرکت دادن ابزار در راستای محور قطعه‌کار را بر عهده دارد. این بخش پایه نصب سایر سوپرت‌ها نیز محسوب می‌شود.

اجزای اصلی سوپرت طولی:

• زین (Saddle)

• بدنه حامل ابزار

• سیستم حرکت دستی یا اتوماتیک

سوپرت عرضی (Cross Slide)

سوپرت عرضی روی سوپرت طولی نصب می‌شود و حرکت ابزار را عمود بر محور قطعه‌کار فراهم می‌کند. این حرکت برای:

• کم‌کردن قطر قطعه

• پیشروی کنترل‌شده ابزار

• انجام عملیات دقیق تراشکاری

ضروری است.

سوپرت فوقانی یا سوپرت مرکب (Compound Rest)

سوپرت فوقانی روی سوپرت عرضی نصب می‌شود و قابلیت چرخش در زوایای مختلف را دارد. این بخش برای:

• تراش مخروط

• رزوه‌کاری

• عملیات زاویه‌دار

استفاده می‌شود.

دستگاه ابزارگیر (Tool Post)

ابزارگیر محل نصب و نگه‌داری ابزار برنده است. این بخش باید ابزار را:

• محکم

• بدون لرزش

• در ارتفاع صحیح

نگه دارد. ابزارگیرها می‌توانند ثابت، چهارطرفه یا سریع‌تعویض باشند.

مرغک (Tailstock)

مرغک در سمت مقابل اسپیندل قرار دارد و وظایف مهمی بر عهده دارد:

• نگه‌داری انتهای قطعه‌کارهای بلند

• سوراخکاری با مته

• قلاویزکاری و برقوکاری

مرغک قابلیت حرکت روی بدنه و قفل شدن در موقعیت دلخواه را دارد.

جعبه دنده و جعبه پیشروی

این بخش‌ها وظیفه انتقال حرکت از اسپیندل به سیستم‌های پیشروی را بر عهده دارند و امکان تنظیم موارد زیر را فراهم می‌کنند:

• سرعت پیشروی ابزار

• گام رزوه

• حرکت اتوماتیک طولی و عرضی

لید اسکرو و میل پیشروی

• لید اسکرو برای عملیات رزوه‌تراشی دقیق استفاده می‌شود

• میل پیشروی برای حرکت اتوماتیک سوپرت‌ها در تراشکاری معمولی

موتور و سیستم انتقال قدرت

موتور الکتریکی نیروی لازم برای چرخش دستگاه را تأمین می‌کند. این نیرو از طریق:

• تسمه‌ها

• پولی‌ها

• چرخ‌دنده‌ها

به اسپیندل منتقل می‌شود.

سیستم روانکاری و خنک‌کاری

این سیستم‌ها باعث:

• کاهش اصطکاک

• افزایش عمر قطعات

• بهبود کیفیت سطح قطعه‌کار

می‌شوند و در دستگاه‌های جدید نقش بسیار مهمی دارند.

جمع‌بندی

اجزای دستگاه تراش باوجی به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در نهایت یک هدف واحد را محقق کنند:

چرخش دقیق قطعه‌کار حول محور دستگاه و تراشیده شدن سطح داخلی یا خارجی آن با بیشترین دقت و کمترین لرزش.

شناخت دقیق این اجزا، شرط اصلی استفاده صحیح، ایمن و حرفه‌ای از دستگاه تراش باوجی است و نقش مهمی در کیفیت نهایی قطعات تولیدی دارد.